Wat is cortisol en welke functie vervult het in ons lichaam?

Het stresshormoon cortisol, je hebt er vast wel eens van gehoord. Maar wat is cortisol nu eigenlijk? Cortisol (ook wel hydrocortisone genoemd) is een van de stresshormonen die van nature in het lichaam voor komen.

Cortisol is dus een natuurlijk hormoon, dat je lichaam nodig heeft om goed te kunnen blijven functioneren, met name in stressvolle situaties.

Wat doet cortisol?

Cortisol wordt in het lichaam aangemaakt door de bijnieren, in het bijzonder de bijnierschors. Dit zijn een soort klieren, die op de nieren liggen. Deze spelen een rol in de hormoonhuishouding van het lichaam.

Wanneer je lichaam stress ervaart, zowel geestelijk als lichamelijk, maken je bijnieren de hormonen adrenaline, noradrenaline en cortisol aan. Dit is de eerste reactie op stress.

Adrenaline en noradrenaline zorgen voor een verhoogde alertheid. Dit geeft je lichaam de kans om de oorzaak van de stress weg te nemen. Dit wordt ook wel de ‘flight-or-fight’ respons genoemd.

Door het aanmaken van deze stresshormonen gaat je lichaam glucose verbranden om zo energie aan je lichaam te leveren. Dit zorgt voor een hogere alertheid en een versnelde hartslag en hogere bloeddruk.

Dit is wel zo handig tijdens het sporten of het werken aan iets wat ingewikkeld is. Dit zijn namelijk situaties wanneer je lichaam stresshormonen aanmaakt. Cortisol kan in de juiste situaties dus een zeer positief effect op het lichaam hebben.

Kortom, cortisol speelt een rol in veel verschillende processen in het lichaam. Maar wat doet cortisol nu eigenlijk? Dit zijn de belangrijkste functies van het hormoon cortisol.

  • Controle van de slaapcyclus
  • Regulatie van de bloeddruk
  • Verhoogt het bloedsuikergehalte
  • Regelt het metabolisme van voedingsstoffen
  • Verhoogt de energielevels
  • Onderdrukt het immuunsysteem

Het stresshormoon cortisol heeft dus veel verschillende functies te vervullen in het lichaam. Het is dan ook niet raar dat een te grote hoeveelheid cortisol in het lichaam voor verschillende problemen kan zorgen.

Een te hoog cortisolgehalte kan vervelende effecten hebben op de fysieke en mentale gezondheid.

Chronische stress

De betekenis van cortisol is een stresshormoon: een hormoon dat ervoor zorgt dat het lichaam zich staande kan houden tijdens spannende momenten.

Wanneer er dus sprake is van chronische stress, blijft het lichaam continu cortisol aanmaken en afgeven aan het bloed. Dit kan zorgen voor verschillende klachten.

De betekenis van chronische stress is breed. Dit hoeft niet enkel geestelijke stress te zijn, hoewel dit vaak wel de oorzaak is van een te hoog cortisolgehalte. Chronische stress kan ook ontstaan door fysieke oorzaken.

Een te hoog cortisolgehalte

Stress en cortisol gaan hand in hand. Het is dan ook niet vreemd dat je bij hoge stresslevels een hoog gehalte cortisol kunt meten in het bloed. Er is veel wetenschappelijk onderzoek naar cortisol gedaan.

Hieruit blijkt dat een te hoog cortisolgehalte als gevolg van stress negatieve effecten op het lichaam heeft en onder andere een risicofactor vormt voor het ontwikkelen van hart- en vaatziekten. (B)

Er kunnen dan ook vervelende symptomen ontstaan bij een te hoog gehalte aan cortisol in het lichaam.

Wat zijn de symptomen van te veel cortisol?

Een te hoog gehalte van het stresshormoon cortisol kan voor veel verschillende klachten zorgen. Je slaappatroon raakt bijvoorbeeld ontregeld, waardoor je te veel slaapt, of juist niet kunt slapen.

Dit komt doordat in een normale situatie de aanmaak van cortisol stopt in de avond. Het stofje melatonine, het slaaphormoon, neemt de taken dan over. Wanneer er sprake is van een chronisch hoog cortisolgehalte, gebeurt dit niet. Je kunt dan niet slapen.

Je kunt, mede door slaapproblemen maar ook door het hormoon zelf, last krijgen van vermoeidheid. Ook kunnen je bloedsuikers ontregeld raken, waardoor je meer trek krijgt in zoet eten.

Ook kun je last krijgen van maag- en darmklachten, hoofdpijn, rugpijn en een hoge bloeddruk, wat een extra risicofactor is voor hart- en vaatziekten.

Daarnaast kan een te hoog cortisolgehalte ook mentale gevolgen hebben. Bijvoorbeeld een sombere stemming of depressie, een nerveus gevoel, angsten en problemen met je libido.

Een te veel aan cortisol breekt de cellen in je hippocampus, het deel van je brein dat verantwoordelijk is voor leren en geheugen, af, waardoor je last kunt krijgen van geheugenverlies en cognitieve problemen.

Ook kun je merken dat je sneller ziek wordt. Een te hoog cortisolgehalte is namelijk slecht voor het immuunsysteem. Hierdoor kun je infecties moeilijker de baas, waardoor je sneller ziek zult worden.

symptomen van teveel cortisol

Hoe weet je of je cortisolgehalte te hoog is?

Je cortisol meten kan een goede optie zijn om meer te weten te komen over jouw cortisolgehalte. Dit kun je bij de dokter laten doen, maar er zijn ook thuistests beschikbaar.

Deze meten het cortisolgehalte in je speeksel. Dit is een betrouwbare methode om het cortisolgehalte in je lichaam aan te tonen. Speeksel bevat namelijk ook cortisol.

Er zijn ook ziektes of bepaalde medicijnen die er voor kunnen zorgen dat je cortisolgehalte te hoog is. Een van deze aandoeningen is de ziekte van Cushing.

Heb je klachten die kunnen wijzen op een te hoog cortisolgehalte, maar gaan deze niet weg of zijn ze ernstig? Laat je dan altijd onderzoeken door een arts.

Dit geldt ook voor een te laag gehalte aan cortisol. Dit kan ook komen door het slikken van medicatie of bepaalde lichamelijke aandoeningen, zoals de ziekte van Addison, een ziekte waarbij de bijnierschors niet goed functioneert.

Waarom is mijn cortisolgehalte te hoog?

Er kunnen verschillende redenen zijn waarom je last hebt van een verhoogde cortisolafgifte. Zoals we al eerder hebben besproken, is stress de voornaamste oorzaak. Maar stress kan in verschillende vormen komen.

  • Te zwaar of te veel trainen, overtraining
  • Emotionele stress door bijvoorbeeld ingrijpende gebeurtenissen, burnout, overspannenheid of mentale aandoeningen zoals depressie of angsten
  • Leefstijlproblemen, zoals alcoholisme of een andere vorm van verslaving
  • Hypoglycemie: een chronisch te laag bloedsuikergehalte
  • Ernstig overgewicht
  • Hormonale veranderingen, zoals zwangerschap of menopauze

Zoals je ziet kunnen de oorzaken van een te hoog cortisolgehalte zeer uiteenlopend zijn.

Cortisol en afvallen

Ook bij het op een gezond gewicht blijven is cortisol van belang. Mensen met ernstig overgewicht hebben vaak een te hoog cortisolgehalte, omdat het gewicht en de bijbehorende gezondheidsproblemen zijn tol eisen van het lichaam. Dit maakt het afvallen natuurlijk nog moeilijker.

Een te hoog cortisolgehalte kan het moeilijker maken om af te vallen. Dit komt doordat cortisol je bloedsuikerspiegel kan verstoren.

Hierdoor krijg je meer trek in zoet eten en ongezond eten en eet je onregelmatig, wat het moeilijker maakt om een gezond en regelmatig eetpatroon te blijven volgen.

Vermoeidheid en een slecht slaappatroon kan er voor zorgen dat je minder beweegt en het sporten overslaat wegens vermoeidheid waardoor je minder snel in gewicht verliest.

Ook gaat je fysieke conditie natuurlijk achteruit wanneer je minder beweegt en het sporten overslaat.

Ook kan cortisol de vetverdeling in het lichaam veranderen. Je kunt bijvoorbeeld last krijgen van lokaal buikvet, een ‘stressbuik’.

De meeste receptoren voor cortisol bevinden zich namelijk in de buikstreek. Wanneer je veel stress hebt, denkt je lichaam dat het zijn energie vast moet houden om zich staande te houden in een gevaarlijke situatie.

Het lichaam slaat deze extra energie op in de vorm van vet op de buik. Ook als je gezond eet en voldoende beweegt kan dit buikvet aanhouden.

Het verlagen van stress, en dus van cortisol, is dus van belang wanneer je last hebt van buikvet dat niet weg wil gaan.

Scroll naar top